Obulamu bw’emiti bukyasinze okukola kinene nnyo mu bulamu bw’abantu n’obutonde bw’ensi. Emiti gitugabira empewo ennungi, giggyako obuswaswa, era gituyamba okukuuma obutonde bw’ensi obw’enjawulo. Okukuuma emiti mu ngeri ey’ekyamaanyi kikulu nnyo okusobola okugikuuma nga miramu era nga gyabulamu.

Arboriculture: Okutegeera Sayansi w’Emiti

Arboriculture y’ensoma ku sayansi w’okulima, okulabirira, n’okukuuma emiti n’ebisolo. Abakugu mu arboriculture balina amagezi amangi ku ngeri emiti gye gikula, endwadde z’emiti, n’engeri y’okugirabiriramu obulungi. Bano be bantu abasobola okukuwa amagezi amatuufu ku ngeri y’okukuuma emiti gy’olina mu kifo kyo, nga bakakasa nti gigenda mu maaso okukula obulungi era nga tegiteeka bulamu mu kabi.

Okulabirira n’Okukuuma Emiti

Okulabirira emiti kikola kinene mu kukuuma obulamu bwago n’okubiggyako obusagwa. Kino kizingirako okugiwangula, okugiteera amazzi, n’okugikuuma obulungi okuva ku ndwadde n’obutwa. Okulabirira emiti mu ngeri ey’ekyamaanyi kuyamba okukakasa nti emiti ginafuuka mikakanyavu era nga gisobola okwetaasa obutwa obw’enjawulo. Okulabirira okw’olunaku n’okukebera buli kiseera kiyamba okuzuula ebizibu nga tebinnatabuka nnyo.

Okusala n’Okuggyako Emiti

Okusala emiti (pruning) kiyamba okugikuuma nga miramu era nga gyabulamu, nga kiggyako amatabi amakalu, amalwadde, oba agali mu kabi okugwa. Kino kiyamba emiti okukula obulungi era n’okugiyamba okufulumya ebirungi. Ku luuyi olulala, okuggyako emiti (removal) kuba kwekuggyawo omuti gwonna ogukaddiye, ogulwadde ennyo, oba oguli mu kabi okugwa n’okuteeka obulamu mu kabi. Okukola emirimu gino kikwetaagisa abakugu abalina ebikozesebwa ebituufu n’amagezi okukikola mu ngeri ey’obutebenkevu.

Okusimba Emiti n’Obulamu Bwayo

Okusimba emiti emipya kikulu nnyo mu kukuuma obutonde bw’ensi. Okusimba emiti mu ngeri entuufu, okusalawo obulungi ku miti gy’osimba, n’okugisimba mu kifo ekirungi, byonna bikola kinene mu kukuuma obulamu bw’emiti gino. Okusimba emiti eginafuuka mikakanyavu era egiyinza okuwangaala emyaka mingi kikwetaagisa okutegeera engeri gye gikula n’ebyetaago byayo. Obulamu bw’emiti bwekukola kinene mu kukuuma obutonde bw’ensi obw’enjawulo.

Okuggyako Emiti Egikoze Obulabe n’Ebisasiro Byayo

Okuggyako emiti egikoze obulabe, gamba ng’egiwadde oba egirwadde ennyo, kikola kinene mu kukuuma obulamu bw’abantu n’ebintu. Emirimu gino gisinga kwetaagisa abakugu abalina ebikozesebwa ebituufu n’amagezi. Oluvannyuma lw’okuggyako omuti, ekintu ekirala ekikolebwa kwe kuggyako ekisasiro ky’omuti (stump grinding). Kino kiyamba okuggyako ensibuko y’omuti n’okukuuma ekifo nga kirungi era nga kisaana okukozesebwa mu bintu ebirala.

Obutebenkevu n’Okulabirira Ebibira by’omu Bibuga

Obutebenkevu mu mirimu gy’emiti kikulu nnyo, naddala bwe kiba nga kikolebwa mu bifo ebirimu abantu abangi. Abakugu bakozesa ebikozesebwa ebya buli kika n’enkola ez’obutebenkevu okukakasa nti buli mulimu gukolebwa awatali kuteeka bulamu mu kabi. Okulabirira ebibira by’omu bibuga (urban forestry) kizingirako okuteekateeka, okulabirira, n’okukuuma emiti mu bibuga okusobola okukakasa nti ebibuga bibeera birungi era nga birimu empewo ennungi. Kino kiyamba okuteekawo obutonde bw’ensi obulungi eri abantu ababeera mu bibuga.

Emiti gikola kinene nnyo mu kulabirira obutonde bw’ensi n’okukola obulamu bwaffe obulungi. Okufuna abakugu mu mirimu gy’emiti kiyamba okukakasa nti emiti gy’olina gilabirirwa obulungi era nga ginafuuka mikakanyavu. Okutegeera ensonga ez’enjawulo ezikolebwa mu mirimu gino kiyamba abantu okusalawo obulungi ku ngeri gye balabiriramu obulamu bw’emiti gyabwe.